Je gitaar fretboard donkerder maken: wat doet een relic of stain wax?
Gitaar Afstellen Nederland
Sommige gitaren hebben het: een toets die na jaren spelen mooi donker en warm is geworden, met net iets meer diepte in de nerf. Andere gitaren komen lichter uit de fabriek dan je zou willen, of hun palissander is in de loop van de tijd juist verbleekt en uitgedroogd tot een vaal grijsbruin. Kan daar iets aan gedaan worden? Dat is een vraag die we regelmatig in de werkplaats krijgen, en het antwoord is: ja! Daarvoor gebruiken we een relic wax: onze eigen Fretboard Stain Wax. In deze blog leggen we uit wat zo’n wax precies doet, op welk hout hij werkt en hoe je hem in vijf stappen aanbrengt.
Wat een stain wax wel en niet doet
Een stain wax kleurt het hout van je toets en verdiept de nerf. Het is ontworpen om het hout van een goedkopere gitaar te laten ogen als het diepe pigment wat je vindt in een (vaak dure) rosewood (palissander) fretboard. Het pigment van de stain trekt in de bovenste laag van het hout. Het resultaat is een toets die blijvend donkerder oogt, met meer contrast tussen de nerf en het hout eromheen.
Wat het níét is: een beits die het hout tot in de kern kleurt. Een stain wax trekt slechts in de bovenlaag van het hout, waardoor het er natuurlijk uitziet in plaats van geverfd. Het kleurt bovendien alleen het hout – niet de frets, niet de inlays. Je hoeft dus niet millimeterprecies te werken en kunt rijkelijk smeren.
De Fretboard Stain Wax is op dezelfde voedende basis gemaakt als onze Fretboard Care Wax en bevat 100% biologische bijenwas en een natuurlijke minerale olie. Je voedt je toets dus én kleurt hem in één handeling. De twee vullen elkaar aan: je kleurt met de Stain Wax en sluit af met de Care Wax.
Let op: het blijft een stain, en het effect op je gitaar is blijvend. Op je werkblad en/of kleding trouwens ook: het geeft bruine vegen op vrijwel alles wat het aanraakt en dat krijg je er moeilijk af. Trek dus handschoenen aan, leg een oude doek of wat karton onder de gitaar en werk niet op de eettafel.
Op welk hout werkt het?
Het beste resultaat krijg je op lichte toetsen met onbehandeld en open-porig hout. Denk aan het laurier- en populierenhout dat je bij goedkopere Stratocasters tegenkomt, of aan palissander dat in de loop van de jaren is verbleekt. Juist daar is het verschil groot. Op ebony (ebbenhout) zie je het minste effect, simpelweg omdat er weinig donkerder te maken valt aan hout dat al bijna zwart is.
Reken erop dat het resultaat per instrument verschilt. Hoe harder en dichter het hout, hoe minder pigment de nerf in kan trekken. Bij een dichte, harde toets zul je meer lagen nodig hebben dan bij een open, poreus fretboard. Op gelakte toetsen werkt het niet. Daar zit een laklaag tussen die niets opneemt, dus het pigment blijft er als een filmpje op liggen en veegt er weer af. Gebruik het product daarom nooit op een gelakte toets.
Twijfel je of je fretboard gelakt is? Je kunt het vrij makkelijk testen: een gelakte toets voelt glad aan en glanst wanneer je er licht op schijnt. Veruit de meeste maple (esdoorn) toetsen zijn gelakt. Rosewood (palissander) toetsen zijn daarentegen vrijwel altijd ongelakt.
Stap 1. De toets reinigen en ontvetten
Hier valt of staat het resultaat. Op een toets die nog vet is trekt de stain niet goed in het hout, en dan krijg je een ongelijkmatige, vlekkerige kleur. Haal de snaren eraf en maak de toets eerst grondig schoon. Zit er een hardnekkige laag aanslag op de toets, gebruik dan extra fijn staalwol (0000) om vuil te verwijderen. Zorg dat je de pickups afschermt met wat afplaktape of een doek om te voorkomen dat het staalwolstof in de buurt van de pickups komt. Vervolgens is het belangrijk dat de toets wordt ontvet. Hiervoor raden we wasbenzine of aanstekervloeistof aan. Dit lost alle oliën en vetten op en droogt het hout uit, precies wat je wilt om te zorgen dat de stain goed in kan trekken. Doe een paar druppels wasbenzine op een keukenpapiertje of een zachte doek en wrijf de toets schoon. Wasbenzine verdampt volledig en laat geen residu achter, in tegenstelling tot reguliere ‘guitar cleaner’ middeltjes. Vermijd daarom het gebruik van andere middeltjes en gebruik wasbenzine of aanstekervloeistof om te zorgen dat de stain correct in het hout kan trekken. Wordt de doek heel vies, ga er dan nog een tweede keer overheen met een schoon stuk. Vijf minuten later is alles verdampt en kun je aan de slag.
Let op: een gewone fretboard cleaner zoals Dunlop Formula 65 is hier niet geschikt. Die laat een siliconen beschermlaagje achter, en juist dat laagje houdt de stain tegen.
Stap 2. Het aanbrengen van de wax
Breng een dikke laag aan over de hele toets, van de topkam tot de laatste fret, en wrijf hem er met een schone doek stevig in. Gebruik gerust wat kracht: je wilt zo veel mogelijk pigment de nerf in duwen, en dat lukt niet door er voorzichtig overheen te vegen. De wax trekt alleen in het hout van de toets, dus je kunt gerust smeren over frets en inlays.
Stap 3. Laten intrekken en afnemen
Nu is het wachten, en dit is de stap waar de meeste mensen te ongeduldig zijn. Hoe langer de stain op het hout blijft, hoe donkerder het resultaat. Wij raden aan om de stain zo’n drie tot zes uur in te laten trekken. Langer mag altijd, je kunt het gerust een hele nacht in laten trekken. Veeg daarna de overtollige wax van de toets met een schone, zachte doek of een keukenpapiertje, en laat het geheel een aantal uren drogen.
Stap 4. Herhalen tot de gewenste kleur
De donkerste tinten bereik je nooit in één keer – dat is een proces van meerdere lagen. Een eerste laag zal altijd vrij subtiel zijn, pas bij een tweede of derde laag zul je een écht mooie donkere kleur bereiken. Breng de volgende laag op precies dezelfde manier als de eerste laag aan en herhaal dat tot je tevreden bent. Voor het beste resultaat raden we minstens drie dikke lagen aan over de hele toets.
Stap 5. Verzegelen met een fretboard wax
Tevreden met de kleur? Dan is het tijd om de toets te voeden. Gebruik hiervoor onze Fretboard Care Wax en wrijf die goed in. Dat sluit de kleur in, geeft de toets een mooie diepe glans en voedt het hout opnieuw. Dat laatste is absoluut nodig, want de wasbenzine heeft de toets aan het begin volledig ontvet. Daarna kun je nieuwe snaren plaatsen en de gitaar stemmen.
Onze tip: zowel onze Fretboard Stain Wax 100g (€24,95) als de Fretboard Care Wax 100g (€19,95) zijn te bestellen via Wheel of Fifths.
Hoe donker wordt het resultaat, en hoe lang blijft het zitten?
Het effect van de stain is blijvend, echter zal het effect na één laag nog vrij subtiel zijn. Na drie lagen wordt de toets mooi donker, en dat is precies de vintage look waarvoor de meeste mensen het gebruiken. Benieuwd naar ervaringen van anderen? Nunzio van GitaarVriend heeft een blog geschreven over het gebruik van de wax.
Wat anderen ervan vinden
Over Wheel of Fifths
Onze productlijn met verzorgingsproducten is verkrijgbaar via de website van Wheel of Fifths. Naast gitaaraccessoires kun je bij Wheel of Fifths ook terecht voor het leren van muziektheorie.
Hulp nodig?
Wil je het liever laten doen? Geen zorgen, breng je gitaar gerust langs. Dan ontvetten, kleuren en voeden we de toets in onze werkplaats en zetten we er meteen een verse set snaren op. Via het contactformulier plan je eenvoudig een afspraak bij een van onze negen locaties.
Muziek is mijn grootste passie. Al van jongs af aan speel ik in bandjes en componeer ik nummers. Als muzikant is mijn leven diep verweven met alles wat met muziek te maken heeft. Naast het ontwerpen van lesmateriaal gericht op muziektheorie voor Wheel of Fifths, houd ik mij sinds 2020 bezig met het professioneel afstellen, onderhouden en bouwen van gitaren. Maak je afspraak bij mijn werkplaats in Groningen via het contactformulier.
