Het fretboard van je gitaar of bas schoonmaken en onderhouden: hoe en wat?
Gitaar Afstellen Nederland
Ziet de toets van je gitaar er dof en grijzig uit en voelt ’ie ruw of droog aan? Erg herkenbaar. Het is dan ook iets wat we veel voorbij zien komen bij gitaren in onze werkplaats. Meestal gaat het om een fretboard dat al een tijd geen aandacht en verzorging heeft gehad. Graag leggen we uit waarom dat gebeurt en hoe je het met vier stappen zelf aanpakt.
Waarom een gitaartoets verzorging nodig heeft
Het fretboard van de meeste gitaren is onbehandeld hout. Rosewood (palissander), ebony (ebben) en pau ferro worden bewust niet gelakt: je vingers moeten er direct overheen kunnen glijden, en een laklaag zou dat in de weg zitten. Dat is fijn voor het spelen, maar het betekent ook dat het hout sneller uitdroogt.
In de winter, met de verwarming aan, zakt de luchtvochtigheid in huis flink. Het hout geeft vocht af en krimpt. Dat merk je eerder dan je denkt: de fretuiteinden gaan iets uitsteken, waardoor je ze langs de zijkant van de hals voelt haken. In een verder gevorderd stadium ontstaan er haarscheurtjes, en dan ben je een stuk verder van huis dan een potje wax. Bovendien hopen huidvet, zweet en stof zich op, vooral in de hoek tegen de frets aan. Dat laagje houdt vuil vast, voelt kleverig en maakt de toets uiteindelijk juist stroever in plaats van sneller. Een goede behandeling doet daarom twee dingen tegelijk: het vuil eruit halen en het hout weer voeden. Zorg daarom dat je de toets opnieuw schoonmaakt en voedt bij elke snarenwissel.
Ons advies: bewaar je gitaren in een ruimte met rond de 50% luchtvochtigheid en bewaar ze niet naast de verwarming of in direct zonlicht. Gebruik je een gitaar langere tijd niet? Bewaar hem dan in een koffer.
Stap 1. Controleren of je toets onbehandeld of gelakt is
Hier worden de meeste fouten gemaakt. Onbehandelde toetsen moeten gevoed worden, maar gelakte toetsen niet: wat je erop smeert blijft aan de oppervlakte liggen en wordt hooguit een vieze laag.
Twijfel je of je toets gelakt is? Je kunt het vrij makkelijk voelen: een gelakte toets voelt zeer glad aan en glanst wanneer je hem tegen het licht houdt. De meeste maple (esdoorn) fretboards zijn gelakt, rosewood (palissander) daarentegen is vrijwel altijd ongelakt.
Stap 2. De snaren verwijderen en de toets reinigen
Om plekken goed te kunnen bereiken waar vuil zich verzamelt dien je de snaren van de gitaar te verwijderen. Vervolgens kun je de toets reinigen. Zit er een hardnekkig laagje aanslag op, gebruik dan extra fijn staalwol (0000) en wrijf altijd in de richting van de nerf, nooit dwars. Scherm de pickups af met wat afplaktape of een doek om te voorkomen dat het staalwolstof in de buurt van de pickupmagneten komt. Voor het reinigen en ontvetten van een ongelakte toets raden we wasbenzine aan. Doe een paar druppels wasbenzine op een keukenpapiertje of een zachte doek en wrijf de toets daarmee schoon. Wasbenzine verdampt volledig en laat geen residu achter, dus het hout raakt er niet van verzadigd. Wacht vervolgens een paar minuten tot het goed droog is. Pas op met ‘guitar cleaner’ middeltjes, deze voegen vaak een dun siliconen laagje toe, waardoor de wax niet goed intrekt.
Stap 3. Het aanbrengen van de wax
Breng de wax aan met een droge, schone doek of gewoon met je vinger. Probeer het gelijkmatig uit te smeren en zorg dat je ook de randjes rondom de fret goed insmeert. Het gaat erom dat de wax goed in de nerf van het hout trekt. Gebruik voor het voeden van de toets altijd natuurlijke producten. Probeer de bekende ‘lemon oil’-producten te vermijden: deze bevatten agressieve oplosmiddelen die de toets op lange termijn uitdrogen.
Laat de wax vervolgens vijf tot tien minuten intrekken en veeg het fretboard schoon met een droge doek of een keukenpapiertje. Goed verzorgd hout ziet er egaal en mat uit en voelt droog aan. Niet nat, niet stroef.
Onze tip: probeer onze Fretboard Care Wax 100g (€19,95), gemaakt van 100% biologische bijenwas en een natuurlijke minerale olie.
Stap 4. Nieuwe snaren, stemmen en klaar!
Nu is het tijd voor nieuwe snaren. Hoe je deze vastknoopt lees je in onze blog over het vervangen van gitaarsnaren. Twijfel je over welk type snaren het beste past bij jouw speelstijl? Lees dan onze blog “alles over snaren”. Indien je overstapt op een ander snaartype, let dan wel op dat de hals soms opnieuw afgesteld moet worden.
Waar je onze Fretboard Care Wax nog meer voor kunt gebruiken
Onze wax is breder inzetbaar dan alleen voor de toets. Zo is het ook geschikt voor het smeren van de sleuven van de topkam of de brugzadels. Dit zorgt er tevens voor dat je gitaar beter gestemd blijft. Blijft je gitaar toch ontstemd raken? Bekijk dan onze blog over de vijf oorzaken daarvan. Verder kun je wax goed gebruiken voor het smeren van schroefgaten, wat er voor zorgt dat een schroef makkelijker pakt. Ook kun je de wax gebruiken voor het afwerken van een ongelakte hals of body.
Wat anderen ervan vinden
Over Wheel of Fifths
Onze verzorgingsproducten zijn verkrijgbaar via de website van Wheel of Fifths. Naast gitaaraccessoires kun je bij Wheel of Fifths ook terecht voor het leren van muziektheorie.
Hulp nodig?
Bij elke afstelbeurt door één van onze luthiers wordt de toets zorgvuldig gereinigd en gevoed. Zie je haarscheurtjes, uitstekende fretuiteinden of frets die duidelijk zijn ingesleten? Dan is het verstandig om er even iemand naar te laten kijken. Kom gerust eens langs, want ook voor gespecialiseerd onderhoud kun je bij ons terecht. Via het contactformulier plan je eenvoudig een afspraak bij een van onze negen locaties.
Muziek is mijn grootste passie. Al van jongs af aan speel ik in bandjes en componeer ik nummers. Als muzikant is mijn leven diep verweven met alles wat met muziek te maken heeft. Naast het ontwerpen van lesmateriaal gericht op muziektheorie voor Wheel of Fifths, houd ik mij sinds 2020 bezig met het professioneel afstellen, onderhouden en bouwen van gitaren. Maak je afspraak bij mijn werkplaats in Groningen via het contactformulier.
